Adamczyk i Spółka
Adwokaci i Radcy Prawni
Maciej Adamczyk
Adwokat
Prawnik z wieloletnim doświadczeniem. Od 15 lat prowadzi własną kancelarię. Specjalizuje się w obsłudze podmiotów gospodarczych, tworzeniu kontraktów, prawie autorskim oraz prawie podatkowym. Prowadzi szereg postępowań reprywatyzacyjnych.
Artykuły
Optymalizacje podatkowe
Uwaga na mylne interpretacje instytucji przedawnienia...
Zgodnie z zapisami ordynacji podatkowej (dalej OP) należy wyraźnie odróżnić dwie instytucje regulujące problematykę przedawnienia. Przedawnienie prawa do wydania decyzji podatkowej oraz przedawnienie zobowiązania podatkowego.
Mimo pozornego podobieństwa są to regulacje nie tylko zupełnie osobne ale dotyczące dwóch różnych sytuacji prawnych. Przedawnienie prawa do wydania decyzji podatkowej dotyczy tych zobowiązań podatkowych, do których powstania konieczne jest doręczenie decyzji (tzw. ustalającej – art. 21 § 1 pkt 2 OP), a zatem niedoręczenie jej podatnikowi w porę sprawia, że zobowiązanie podatkowe w ogóle nie powstaje.
Natomiast przedawnienie zobowiązania podatkowego (przedawnienie w ścisłym tego słowa znaczeniu) dotyczy zobowiązań podatkowych, które powstają z mocy prawa i oznacza, że wraz z upływem określonego terminu zobowiązanie podatkowe (które wcześniej istniało) wygasa. W tym ostatnim wypadku decyzja (tzw. określająca – art. 21 § 1 pkt 1 OP) nie ustala zobowiązania podatkowego a jedynie określa jego wysokość, gdyż zobowiązanie powstaje z mocy samego prawa, np. w momencie uzyskania dochodu (w podatku dochodowym) lub obrotu (w podatku VAT).
Łączenie przez organy podatkowe a nawet niektóre składy sądów administracyjnych obu tych instytucji w jedno stanowić może poważne zagrożenie dla praw podatników.
Szczegółowy opis każdego ze znanych prawu podatkowemu rodzajów przedawnienia pomieszczony został w osobnych tekstach: przedawnienie prawa do wydawania decyzji, przedawnienie zobowiązania podatkowego; przerwanie biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Przedmiotem niniejszych rozważań jest zwrócenie uwagi na jedną z istotnych różnic między oboma rodzajami przedawnienia, której pomijanie przez organy podatkowe ma negatywny wpływ na interesy podatnika. Różnica ta polega na odmiennym wpływie decyzji wydanej przez organ I instancji na przerwanie biegu przedawnienia.
Otóż, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym (por. wyrok SN z 27/06/1983, III ARN 8/83; wyrok NSA z dnia 21/06/2004, FSK 162/04) do powstania zobowiązania podatkowego w przypadku decyzji tworzącej zobowiązanie podatkowe (ustalającej) wystarczające jest zachowanie terminu do wydania takiej decyzji przez organ podatkowy pierwszej instancji. Organy podatkowe powołując się na jedno z przywołanych wyżej orzeczeń często wywodzą, na zasadzie analogii, że samo wydanie przez organ I instancji decyzji określającej wystarcza do przerwania biegu przedawnienia. Skoro organ I instancji wydał decyzję określającą przed upływem terminu przedawnienia (5 lat od końca roku podatkowego, w którym upłynął termin płatności podatku), to nie ma przeszkód, aby organ II instancji utrzymał ją w mocy już po upływie terminu przedawnienia.
Stosowanie analogii – często spotykane w wywodach organów podatkowych – oparte jest w tym wypadku na z gruntu błędnym założeniu. W wypadku przedawnienia prawa do wydania decyzji mamy do czynienia z sytuacją, w której bez decyzji zobowiązanie podatkowe w ogóle nie powstaje, natomiast w wypadku przedawnienia zobowiązania podatkowego – zobowiązanie takie wygasa. Jeżeli w momencie wydawania decyzji przez organ II instancji termin przedawnienia zobowiązania podatkowego już upłynął, organ ten nie może utrzymać decyzji organu I instancji w mocy, lecz musi taką decyzję uchylić i umorzyć postępowanie, gdyż zgodnie z art. 59 § 1 pkt 9 ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe wygasło.
Zwrócił na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, który w uchwale rozszerzonego 7-osobowego składu z dnia 6 października 2003 roku (sygn. akt FPS 8/03) wskazał, że „zobowiązanie podatkowe przedawnia się, jeżeli termin przewidziany w art. 70 § 1 ordynacji podatkowej upłynął przed wydaniem decyzji organu odwoławczego.” Sąd zauważył, że ani wszczęcie postępowania podatkowego, ani to, że znajduje się ono w fazie przed organem I lub II instancji nie ma wpływu na wygaśnięcie zobowiązania podatkowego. Ordynacja podatkowa wśród przyczyn przerywających bieg przedawnienia nie wymienia wydania decyzji przez organ I instancji. Bieg terminu przedawnienia przerywa wyłącznie zastosowanie przez właściwy organ egzekucyjny środka egzekucyjnego i to tylko o ile podatnik został o nim zawiadomiony (patrz: skuteczne wszczęcie postępowania egzekucyjnego).
Adwokat
Podziel się:
